A po ndërtojmë për të jetuar apo vetëm për të shitur?

Në një treg ndërtimi që po zgjerohet me ritme të shpejta, Shqipëria përballet me një dilemë të qartë: zhvillim i shpejtë apo zhvillim i qëndrueshëm. Ndërsa ndërtesat shumëfishohen, pyetja thelbësore mbetet cilësia dhe ndikimi i tyre në mjedis dhe shëndetin e qytetarëve.

Arkitektja Debora Kolgegaj e vendos këtë debat në një kontekst më të gjerë, duke argumentuar se arkitektura e qëndrueshme nuk është më një zgjedhje alternative, por një standard i domosdoshëm për të ardhmen.

Arkitektura e qëndrueshme si standard, jo si opsion

Sipas Kolgegajt, qasja ndaj arkitekturës “green” duhet të jetë e integruar që në themel të projektimit.

“Tregu aktual nuk e sheh arkitekturën e qëndrueshme si një stil, por më shumë si një mjet funksional… por në një prizëm të gjerë kjo është shumë e rëndësishme, jo vetëm globalisht, por edhe në nivel lokal.”

Kjo qasje lidhet drejtpërdrejt me objektivat e Bashkimit Europian dhe të Kombeve të Bashkuara për zhvillimin e qëndrueshëm, të cilat kërkojnë uljen e konsumit të energjisë dhe rritjen e reziliencës urbane.

Sipas Komisionit Europian, sektori i ndërtesave është përgjegjës për:

• rreth 40% të konsumit total të energjisë në BE
• rreth 36% të emetimeve të gazeve serrë

Këto shifra e bëjnë arkitekturën një faktor kyç në luftën kundër ndryshimeve klimatike.

Shqipëria mes zhvillimit të shpejtë dhe mungesës së cilësisë

Një nga problemet kryesore që evidenton Kolgegaj është fragmentizimi i tregut shqiptar të ndërtimit. “Projektet po zhvillohen shumë shpejt dhe masivisht, por në të vërtetë cilësia mungon.” Kjo situatë reflektohet edhe në të dhëna konkrete. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA):

• ndërtesat në vendet në zhvillim shpesh kanë eficiencë energjetike 2–3 herë më të ulët se standardet optimale
• investimet në eficiencë energjetike mund të reduktojnë konsumin deri në 30–50%

Në kontekstin shqiptar, ku një pjesë e mirë e ndërtesave janë ndërtuar pa standarde të forta energjetike, potenciali për kursim është edhe më i lartë.

Eficienca energjetike dhe cilësia e jetës

Kolgegaj thekson se eficienca energjetike nuk është vetëm çështje ekonomike, por edhe sociale dhe shëndetësore. “Cilësia lidhet me përdorimin e sistemeve vetë-eficiente… duke krijuar një jetë më të shëndetshme për individët.”

Kjo mbështetet edhe nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (WHO), e cila vlerëson se:

• ndotja e ajrit shkakton rreth 7 milionë vdekje të parakohshme çdo vit globalisht
• ambientet e brendshme të ndërtesave janë një nga burimet kryesore të ekspozimit

Në qytete si Tirana, ku ndotja urbane është e lartë, roli i ndërtesave të qëndrueshme bëhet edhe më kritik.

Projektimi: Pika ku vendoset gjithçka

Një nga mesazhet më të forta të intervistës është rëndësia e fazës së projektimit. “Nuk është një pjesë implementuese apo shtojcë… por në vetvete bëhet projekti.” Studime nga International Energy Agency tregojnë se:

• deri në 80% e performancës energjetike të një ndërtese përcaktohet në fazën e dizajnit
• ndryshimet në fazat e mëvonshme janë shumë më të kushtueshme dhe më pak efektive

Kjo nënkupton se arkitektura e qëndrueshme duhet të fillojë që në koncept, jo si korrigjim në fund.

Integrimi me natyrën: Nga koncepti te zbatimi

Kolgegaj kritikon qasjet sipërfaqësore ndaj “green building”. “Vendosja e një godine dhe një peme afër dhe e quajtur arkitekturë e qëndrueshme — nuk është ajo arkitekturë e qëndrueshme.”

Ajo propozon një integrim real përmes:

• sistemeve pasive të ventilimit
• orientimit të ndërtesës sipas klimës
• përdorimit të energjisë diellore

Sipas Programit të Kombeve të Bashkuara për Mjedisin (UNEP):

• ndërtesat me dizajn pasiv mund të ulin konsumin e energjisë deri në 60%
• përdorimi i energjisë diellore mund të mbulojë deri në 20–30% të nevojave energjetike të një ndërtese rezidenciale

Investim afatgjatë përballë fitimit të shpejtë

Një tjetër problem strukturor në Shqipëri është perceptimi i gabuar financiar. “Nuk e shohin si investim… por në jetëgjatësi ul koston dhe rrit jetëgjatësinë e ndërtesës.”

Sipas Bankës Botërore:

• çdo 1 euro e investuar në eficiencë energjetike mund të gjenerojë deri në 2–4 euro kursime gjatë ciklit të jetës së ndërtesës

Ndërkohë, ndërtesat e qëndrueshme:

• kanë vlerë më të lartë në treg
• kanë kosto më të ulët mirëmbajtjeje
• janë më rezistente ndaj krizave energjetike

Ndikimi në ndotje dhe reziliencë urbane

Kolgegaj sjell një fakt domethënës për Shqipërinë: “Rreth 50% e ndërtesave rezidenciale përdorin energji me qasje ndotëse.” Ndërtesat e qëndrueshme, sipas saj:

• janë vetëprodhuese
• riciklojnë burimet
• reduktojnë ndjeshëm ndotjen

Kjo përputhet me analizat e IEA, që tregojnë se:

• tranzicioni drejt ndërtesave me energji të ulët mund të reduktojë emetimet urbane deri në 40%

Arkitektura si përgjegjësi sociale

Përtej dimensionit teknik, Kolgegaj e sheh arkitekturën si një akt përgjegjësie sociale. “Nuk ndërtojmë vetëm objekte të bukura, por kujdesemi për hapësirën tonë dhe të të tjerëve.” Ajo përfshihet në iniciativa që lidhen me cilësinë e ajrit, planifikimin urban dhe projektet e Bashkimit Europian, duke theksuar rolin e profesionistëve në ndërgjegjësimin publik.

Mesazhi i saj është i drejtpërdrejtë: “Arkitektura e qëndrueshme nuk është vetëm estetikë… është një stil jetese dhe një përgjegjësi publike.”

Në një vend si Shqipëria, ku ndërtimi është një nga sektorët më aktivë, zgjedhja midis fitimit të shpejtë dhe qëndrueshmërisë afatgjatë do të përcaktojë jo vetëm formën e qyteteve, por edhe cilësinë e jetës për brezat që vijnë.

Projekti i Infinit+
Mbështetet nga #GreenAL, projekt i cili financohet nga Agjencia Ndërkombëtare Suedeze për Bashkëpunim dhe Zhvillim (Sida) me fondet e Qeverisë Suedeze dhe zbatohet nga CoPlan në bashkëpunim me VIS Albania dhe COSV – Cooperazione per lo Sviluppo.

© 2026, Pozitivi. All rights reserved.